Het Raamakkoord Oudlandpolder is het resultaat van een proces dat over meerdere jaren groeide en minstens teruggaat tot 2011. In 2017 gaf de Vlaams minister bevoegd voor Omgeving, Natuur en Landbouw aan de gouverneur van West-Vlaanderen de coördinerende opdracht het proces van visievorming te begeleiden voor een waterbeheer aangepast aan de actuele, maar vooral ook de toekomstige uitdagingen.
De Oudlandpolder, als deel van het werkingsgebied van de Nieuwe Polder van Blankenberge, vertegenwoordigt ongeveer 1/5 van de 100.000 hectaren vlakke polders in de provincie West-Vlaanderen. Het is een gebied dat via een fijnmazig netwerk van polderwaterlopen en grachten met als hoofdassen de Blankenbergse Vaart en de Noordede, grotendeels gravitair afwatert naar de Noordzee. Het omvat het volledige grondgebied van De Haan, Blankenberge, Bredene en Zuienkerke en delen van Brugge, Jabbeke en Oudenburg.
De Oudlandpolder was vroeger een hoog opgeslibt schorregebied, dat ondertussen al ettelijke eeuwen is ingepolderd. Dit is eigenlijk de oudste polder van West-Europa. Het waterbeheer in dit gebied heeft een sterk sturende rol in de ontwikkeling van de polder. Het kwantitatief beheer van het oppervlaktewater wordt momenteel georganiseerd door de Nieuwe Polder van Blankenberge.
De Oudlandpolder heeft nog een sterk open karakter. Er is een grote samenhang en verwevenheid tussen landbouw, natuur en historische dorpskernen in het typisch polderlandschap. Er zijn nog een paar mooie restanten van quasi onaangetaste duin-polder overgangen. Het landschap is het resultaat van eeuwen strijd tegen zeewater, het actief winnen van land op zee in functie van de landbouw.
Het waterbeheer van de Oudlandpolder staat voor grote uitdagingen door de klimaatverandering. In het gebied is er nood om een afgestemd peilbeheer te voorzien voor het natuurgebied Uitkerkse Polder en voor de landbouw in het gebied, die een grote nood heeft aan waterbuffering. Het contrast met de sterk verstedelijkte en toeristische kustzone is uitgesproken.
Op 4 april 2019 ondertekenden onder impuls van de gouverneur 20 partners het Raamakkoord Oudlandpolder na de wateroverlast in Bredene en Blankenberge. Zij engageren zich hiermee om samen te werken aan een klimaatrobuust waterbeheer, waarbij ze uitvoeringsgerichte afspraken maken rond waterbeheer, landbouw en natuur.
Het Raamakkoord omschrijft enkele principes waaraan de antwoorden op de uitdagingen op het vlak van waterbeheer moeten voldoen:
- Er zijn de overstromings- en droogterisico’s,
- Er zijn meerdere planologische hoofdbestemmingen (onder meer natuur en landbouw) met elk periodiek de behoefte aan een ander peilbeheer,
- Er ontbreekt accurate informatie om het peilbeheer te sturen en
- Er zijn bestaande beleidskaders en regelgevende verplichtingen, zoals natuur(uitbreidings)doelstellingen in het gebied.
Het Raamakkoord beantwoordt deze uitdagingen met 15 strategische voorwaarden en 7 operationele voorwaarden. Dit Raamakkoord wil er voor zorgen dat alle partners in het werkingsgebied in alle openheid, dialoog en vertrouwen kunnen bijdragen aan een klimaatrobuust waterbeheer. Een stuurgroep waakt over de uitvoering ervan. Belangrijkste functie van de stuurgroep is het uitwerken en opvolgen van vijfjaarlijkse actieprogramma’s. De acties in het 1e vijfjarenprogramma (2020 – 2024) zijn geclusterd in 4 categorieën:
- Optimaliseren van de meet- en monitoringsmogelijkheden,
- Verzekeren van de zoetwateraanvoer,
- Verzekeren van de wateropslagcapaciteit en
- Verzekeren van de zoetwaterafvoer.
Om passende maatregelen in het werkingsgebied te onderbouwen en te prioriteren, is een waterbalans opgemaakt van de Oudlandpolder met een voorstel van Gewenst Grond- en Oppervlaktewaterbeheer.
Uit de waterbalans blijkt het RWZI in Brugge een belangrijke sleutel om de zoetwateraanvoer in het werkingsgebied te waarborgen. Geen enkele individuele maatregel slaagt er echter in om het huidige peilbeheer in het toekomstige klimaat te realiseren. Door een wetgevend initiatief is de verwachting om binnen logische eenheden (bekken, deelbekken, polder,…) tegen 1 januari 2027 peilbesluiten op te stellen. Een werkgroep, die rapporteert aan de stuurgroep, zal deze peilafspraken per compartiment voorbereiden. Het waterbalansmodel vormt nu de basis voor verdere inrichtingsmaatregelen in het landinrichtingsplan.
Op de 13e bijeenkomst van de stuurgroep op 6 juni 2024 kwam naar gewoonte de status van het lopende vijfjarenprogramma aan bod. De stuurgroep keurde de aanpak voor het volgende 5-jarenprogramma (2025-2030) goed.
Landinrichtingsproject Oudlandpolder
De Vlaamse Regering heeft op 18 december 2020 het landinrichtingsproject Oudlandpolder ingesteld. Onder leiding van de VLM worden de principes van het raamakkoord er vertaald in vijfjaarlijkse actieprogramma’s.
Tegelijkertijd met de instelling van het landinrichtingsproject Oudlandpolder is door de Vlaamse regering ook beslist om opdracht te geven aan het Departement Omgeving tot de opmaak van een Ruimtelijk UitvoeringsPlan (RUP) in het kader van de afbakening van de agrarische en natuurlijke structuur voor de Oudlandpolder. In 2021 werd het planteam samengesteld en waren er bilaterale overlegmomenten met alle belanghebbenden in het gebied. De eerste stap is de opmaak van een startnota. Het planteam bereidde in 2022 deze startnota voor en bezorgde dit in het voorjaar van 2023 aan de Vlaamse Regering. Het RUP fungeert als instrument om de landinrichting te ondersteunen. Het wil zowel rechtszekerheid bieden door bestemmingen vast te leggen, als grond ter beschikking hebben voor inrichting en beheer. De planbegeleidingsgroep van het landinrichtingsproject zal fungeren als opvolgingscommissie voor het GRUP. De Vlaamse Regering keurde op 22 maart 2024 de startnota ‘geïntegreerd planningsproces Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan Oudlandpolder-Oost’ goed. Het plangebied heeft een oppervlakte van 6.600 ha. De inspraakperiode liep tussen 14 mei 2024 en 12 juli 2024. Na de verwerking van de inspraakreacties en adviezen wordt een scopingnota opgemaakt.
De planbegeleidingsgroep van het landinrichtingsproject Oudlandpolder is opgericht door de minister bevoegd voor landinrichting op 3 februari 2021. De startvergadering van de planbegeleidingsgroep was op 2 maart 2021. Na de 6e bijeenkomst van de planbegeleidingsgroep in oktober 2023 was er een tweede oproep voor uitvoeringsinitiatieven, kleinschalige projecten van 1.000 tot 30.000 euro die een subsidie van 50% kunnen krijgen. In januari 2024 werden 6 aanvragen goedgekeurd.
In 2024 was er geen bijeenkomst van de planbegeleidingsgroep. Wel keurde de Vlaamse Regering op 19 juli 2024 het landinrichtingsplan Oudlandpolder I goed. Enkele maatregelen in dit plan zijn:
- Werken aan klimaatbestendig waterpeilbeheer in Uitkerke Polder Oost (Blankenberge, De Haan);
- Aanleggen van park- en buffergebieden in de zone tussen het verstedelijkte kustgebied, de polders in Vicogne (Bredene) en de groene rand van Blankenberge;
- Organiseren van een beter bezoekersonthaal in de duinbossen van De Haan;
- Restaureren van het pompgebouw Meetkerke (Zuienkerke) en inrichten van een bezoekersonthaal;
- Moderniseren van Twee Speyen (Brugge), de belangrijkste waterinlaat van de Oudlandpolder;
- Verkeersveilig herinrichten van de toegang tot het dorp Zwankendamme (Brugge).
Het landinrichtingsplan Oudlandpolder I vertegenwoordigt een geschat investeringsbudget van 16 miljoen euro, met een aandeel Vlaamse subsidies van 10,5 miljoen euro. De effectieve uitvoering op het terrein start in 2025 en zal lopen tot in 2030.